Dogodilo se na današnji dan – 5. septembar

Danas je subota, 5. septembar, 248. dan 2026. godine. Do kraja godine ima 117 dana.

1568 – Rođen je italijanski filozof Tomazo Kampanela, dominikanski kaluđer i utopijski mislilac, koji je 27 godina proveo u tamnici. U delu „Država sunca“, napisanom po uzoru na Platona i Tomasa Mora, izložio je shvatanja o idealnom društvu kao svojevrsnoj platonističkoj socijalnoj državi.

1638 – Rođen je francuski kralj Luj XIV, poznat kao „Kralj Sunce“. Na presto je stupio 1643. godine, kao petogodišnjak, posle smrti oca Luja XIII. Vladao je 72 godine, najduže u istoriji Evrope. Vodio je više ratova nastojeći da obezbedi premoć Francuske. Njegovo ime postalo je simbol apsolutističke monarhije. Sagradio je dvorac Versaj, koji je ubrzo postao uzor mnogim evropskim monarsima, a bio je poznat i kao veliki mecena.

1735 – Rođen je nemački kompozitor, pijanista i dirigent Johan Kristijan Bah, najmlađi sin Johana Sebastijana Baha. Živeo je u Milanu i Londonu, zbog čega je nazivan „italijanski Bah“ i „engleski Bah“. Značajan je kao kompozitor sonata i koncerata za klavir u rokoko stilu i smatra se jednim od prethodnika mladog Volfganga Amadeusa Mocarta.

1791 – Rođen je nemački kompozitor Đakomo Majerber, čije je pravo ime bilo Jakob Libman Ber. Odigrao je značajnu ulogu u stvaranju francuske velike opere. Među njegovim najpoznatijim delima su opere „Hugenoti“, „Afrikanka“, „Robert Đavo“ i „Prorok“.

1798 – Turska je objavila rat Francuskoj.

1800 – Malta je pala u ruke Britanaca pod admiralom Horejšom Nelsonom, koji je prethodno blokirao francuske trupe na tom sredozemnom ostrvu.

1857 – Umro je francuski filozof i matematičar Ogist Kont, jedan od osnivača filozofije pozitivizma i sociologije. Njegova najpoznatija dela su „Kurs pozitivne filozofije“, „Rasprava o celini pozitivizma“, „Sistem pozitivne politike“ i „Pozitivistički katehizam“.

1860 – Rusija, Britanija, Francuska, Pruska, Austrija i Turska potpisale su ugovor o uspostavljanju reda u Siriji, tadašnjoj teritoriji Osmanskog carstva, posle masakra nad hrišćanima.

1888 – Rođen je indijski filozof i državnik Sarvepali Radakrišnan, profesor filozofije, ambasador u Moskvi, potpredsednik Indije od 1952. godine i predsednik od 1962. do 1967. godine. Posebno se bavio religijom, etikom, istorijom filozofije i odnosom civilizacijskih vrednosti Istoka i Zapada.

1902 – Rođen je američki filmski producent Daril Frensis Zanuk, koji je 1933. godine osnovao filmsku kompaniju „Tventi senčeri foks“. Bio je producent niza značajnih filmova, među kojima su „Plodovi gneva“, „Sve o Evi“, „Viva Zapata!“, „Najduži dan“ i „Mladi gospodin Linkoln“.

1914 – Nemački vojnici ubili su u Prvom svetskom ratu francuskog pisca i filozofa Šarla Pjera Pegija, jednu od ključnih javnih ličnosti u borbi za oslobađanje nevino osuđenog kapetana Alfreda Drajfusa.

1914 – Francuske trupe su, uz pomoć britanskog ekspedicionog korpusa, krenule u kontraofanzivu na frontu širokom 500 kilometara, čime je počela Prva bitka na Marni u Francuskoj.

1919 – U napadu belogardejaca na njegov štab poginuo je ruski revolucionar Vasilij Ivanovič Čapajev, komandant 25. streljačke divizije boljševičke vojske tokom građanskog rata u Rusiji.

1932 – Rođen je Miro Glavurtić, slikar, ilustrator, pisac i izdavač, jedan od osnivača i glavnih teoretičara beogradske umetničke grupe „Mediala“. Prvenstveno se bavio crtežom i grafikom.

1939 – Sjedinjene Američke Države proglasile su neutralnost u Drugom svetskom ratu, što je promenjeno nakon japanskog napada na Perl Harbor u decembru 1941. godine.

1960 – Predsednik Konga Žozef Kasavubu smenio je predsednika vlade Patrisa Lumumbu, jednog od lidera borbe za suverenost zemlje. Lumumba je kasnije uhapšen i ubijen u Katangi januara 1961. godine.

1972 – Palestinski teroristi ubili su u Minhenu 11 izraelskih sportista, učesnika Olimpijskih igara, koje su prethodno oteli. Tokom događaja poginuli su i četvorica terorista i jedan nemački policajac.

1977 – Zapadnonemačka teroristička organizacija Frakcija Crvene armije otela je predsednika Federacije zapadnonemačke industrije Hansa Martina Šlejera, čije je telo pronađeno 19. oktobra iste godine u Francuskoj.

1990 – Predsednici vlada Severne i Južne Koreje susreli su se u Seulu. Bili su to prvi razgovori na tako visokom nivou od završetka Korejskog rata.

1995 – Francuska je izvela prvu u seriji nuklearnih proba na pacifičkom ostrvu Mururoa u Francuskoj Polineziji, što je izazvalo osude i masovne proteste širom sveta.

1997 – Na stadionu u glavnom gradu Paragvaja, Asunsionu, tokom političkog mitinga, usled iznenadne oluje srušila se tribina, pri čemu je poginulo 37 osoba.

1998 – Skupština Severne Koreje izabrala je Kim Džong Ila za šefa Nacionalne komisije za odbranu, što je tada bio najviši položaj u zemlji.

2005 – Indonežanski putnički avion tipa „Boing 737-200“ srušio se na stambeni deo Medana, grada na severu Sumatre. Poginule su 103 osobe u avionu i još 47 ljudi na zemlji.

2011 – U Beogradu je počela konferencija Pokreta nesvrstanih. Pola veka nakon prvog osnivačkog samita održanog u Beogradu 1961. godine, Srbija je, iako nije članica Pokreta, ponovo bila domaćin skupa.

2017 – Uragan Irma, koji se krajem avgusta formirao kod Zelenortskih ostrva, dostigao je iznad Kariba najvišu, petu kategoriju. U Karibima i na jugu SAD odneo je 134 života i izazvao ogromnu materijalnu štetu.

2020 – Umro je češki reditelj Jirži Mencl, dobitnik Oskara za film „Strogo kontrolisani vozovi“ iz 1967. godine i jedan od najznačajnijih predstavnika češkog novog talasa.

2023 – Brazilski predsednik Luiz Inasio Lula da Silva legalizovao je dve zaštićene teritorije namenjene autohtonom stanovništvu amazonske prašume, Akapuri de Sima i Rio Gregorio, u državama Amazonas i Akra.